|
" Turf " |
|
Turf, ontstaan en transport |
Ooit stonden in de Zaanstreek meer dan 1000 industriemolens. Veel van deze molens gebruikten turf als brandstof. Ook in de huizen werd in huizen turf gebruikt als brandstof voor verwarming.
 |
Turf is afgegraven en gedroogd veen. Veen ontstaat door het afsterven van plantenresten in moerasgebieden. Nederland was eeuwenlang zo'n moerasgebied aan de monding van de grote rivieren. In grote delen van Nederland werd veen afgegraven, 'gestoken' zoals dat in het veen heet. Hier zien we turfstekers bij Nieuw Amsterdam, in het oosten van Drenthe.
|
 |
Door het afgegraven veen in 'broodjes' te laten drogen ontstonden turven die overal in Nederland werden gebruikt als brandstof. In oliemolen 'Het Pink' worden nog turven gebruikt om de vuisters te verwarmen. |
|
Veel turf werd vervoerd per
schip . |
|
 |
 |
|
| Oude tjalk bij molen 'De Put' in Leiden | Een ruim vol turf in het Buitenmuseum te Enkhuizen |
Met uitzondering van de Assendelver veenpolder was de turf in de Zaanstreek van slechte kwaliteit. Turfwinning op grote schaal heeft hier dus nooit plaats gevonden. Veel van de turf die in de Zaanstreek als brandstof werd gebruikt, kwam per schuit onder andere uit de omgeving van Meppel en Zwartsluis.
Tijdens de tweede wereldoorlog werd er in de Zaanstreek, door gebrek aan brandstof, weer turf gestoken waardoor een aantal sloten zijn ontstaan. Deze turf brandde zeer slecht en was niet te vergelijken met de uit de veenkoloniën afkomstige hoogveenturf.
Met een speciaal draagplankje dat op de rug hing konden de turven uit het ruim van een schip worden gelost.
Dat turf belangrijk was blijkt uit het Turfoproer van 1678 in Zaandam. In dat jaar bepaalden de Staten van Holland dat de turf niet meer in manden maar uitsluitend nog in tonnen gemeten mocht worden. De inhoud van een ton was echter iets kleiner dan die van een mand, maar de ‘impost’(= belasting) op turf werd niet verlaagd. Dit leidde tot een oproer die in de Zaanstreek veel schade heeft veroorzaakt.
