Paltrokmolen
" De
Otter "
Anno 1631
|
|
Paltrokmolen |
De enig overgebleven paltrokmolen in Amsterdam. |
 |
|
Panorama 19e eeuw; Amsterdams
eerste 'industrieterrein', ten westen van de Raampoort.
|
 |
Ooit was Amsterdam een stad met veel
scheepswerven en een machtig gilde van handhoutzagers . Deze houtzagers
wisten de ontwikkeling van de machinale houtzagerij in Amsterdam jarenlang
tegen te houden, maar verloren uiteindelijk toch de strijd. In 1627
werd het Amsterdams houtzagersgilde opgeheven. Ondertussen waren in de
Zaanstreek al tientallen houtzaagmolens verrezen. In 1630 telde Amsterdam nog niet een houtzaagmolen terwijl er in de Zaanstreek op dat moment al 53 stonden. Het aantal zaagmolens in de Zaanstreek bleef uitbreiden. Honderd jaar later, in 1731 bereikte de Zaanse zaagindustrie haar hoogtepunt met 256 molens in bedrijf. Na 1731 verminderde het aantal zaagmolens in de Zaanstreek. In 1776 was het aantal Zaanse zaagmolens al terug gelopen tot 144 stuks. In de rest van Holland bleef het aantal zaagmolens onveranderd. Amsterdam had in 1776 83 zaagmolens. Bron: Van dik hout zaagt men planken, uitgegeven in opdracht van: Zaanstad en Vereniging De Zaansche Molen. |
Paltrokmolen de Otter was de eerste Amsterdamse houtzaagmolen. Ze werd in 1631 gebouwd.
Thans is het de laatste molen die getuigt van een roerig stuk geschiedenis. Ingeklemd tussen woonblokken en bouwkuipen lijkt het lot voor deze eerste en laatste Amsterdamse houtzaagmolen bezegeld. Ze zal, zoals het er nu uitziet, worden verplaatst naar ...... de Zaanstreek! Amsterdam heeft dan geen houtzaagmolens meer die herinneren aan een groots verleden. Na 400 jaar strijd behoort het houtzagen op windkracht in Noord Holland binnenkort definitief volledig toe aan de Zaanstreek.
Het kan verkeren.
 |
 |
|
| De Otter is nog niet zo heel lang geleden gerestaureerd en staat er strak bij. | ||
 |
 |
|
| Makelaar op de luifel | Makelaar op de kap | |
 |
 |
|
| Kruirad | Een paltrok is aan de achterzijde helemaal open met de zaagvloer enkele meters boven de grond. | |
 |
Voordat er molens waren, gebeurde het zagen met de hand. Het duurde een dag voordat twee mannen een stam in de lengte hadden doorgezaagd. De Paltrokmolen deed dit 30x sneller en verzaagde een hele boomstam binnen een dag. | |
 |
 |
|
| Het interieur is helemaal licht geschilderd. | ||
 |
 |
|
| De balk wordt goed vastgeklemd. | Stelmechanisme voor het krabbelrad. | |
 |
||
| Het krabbelrad dat de slee voortbeweegt | ||
 |
 |
|
| Bak met houten klosjes van verschillende dikten voor de afstand tussen de zaagbladen. | De zaagvloer. | |
 |
 |
|
| katrollen. | Een zaagblad in de zaagbank om te worden geslepen. | |
 |
||
| Onder de vloer bevindt zich de winderij. | ||
 |
 |
|
| Zo staat de molen er bij eind augustus 2005... | ... aan de rechterkant verrijzen 32 appartementen. Het onderste end staat voorbij de verticaal en daarmee in de rouwstand. | |
 |
||
| Symbolisch of niet, donderdag 25 augustus was een prachtige zonnige dag maar de donkere wolk boven de molen hing er echt. | ||
Het boek "Spieren Water Wind, 23.000 jaar malen en molens"
bevat de geschiedenis van het zagen met veel oude afbeeldingen,
zaagtabellen, gewichten van zaagramen, oude foto's van handzagers etc.