|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
De Liefde |
|
De Leeuw |
|
De Ster |
|
Grote Geert |
|
De Gooyer |
|
|
Meel
|
Rijdend door Nederland is vaak wel ergens een windmolen te zien. Staat de molen op een oude stadswal of steken de wieken uit boven de bebouwing van een dorp of stadje, dan is er meestal sprake van een molen die graan tot meel kan malen.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
De Liefde |
|
De Leeuw |
|
De Ster |
|
Grote Geert |
|
De Gooyer |
|
 |
Menskracht.Menskracht is de oudste manier om graan tot meel te malen. Reeds 4000 jaar voor onze jaartelling werden korrels van verschillende graansoorten met behulp van wrijfstenen tot meel gewreven. Uit het oude Egypte zijn wrijfstenen bekend van 2000 tot 3000 jaar voor Christus. |
||
 Nabij Kayseri in Turkije zijn bij opgravingen deze wrijfstenen gevonden. Bij de stenen bevinden zich vaasvormige aardewerk opslagpotten. |
 Deze wrijfstenen zijn 4000 jaar oud. (Foto: E.Kamphuis. mei 2010) |
||
|
Tot in onze tijd wordt in afgelegen gebieden nog meel op de
duizenden jaren oude manier gemaakt. Deze foto is gemaakt in het West-Afrikaanse land Burkina Faso.
Meel wordt net zo lang met de hand tussen twee stenen fijn gewreven tot het
goed genoeg is om er deeg van te maken.
(Foto J.Bult) |
 |
||
 |
Een verdere ontwikkeling is het gebruik van handmolens, waarin het graan tussen een vaste en een draaibare molensteen werd verkleind. Deze techniek uit Griekenland dateert van ongeveer 500 voor Chr. en kwam mogelijk door de Kelten naar Noord-Europa. | ||
 |
Een andere manier om menskracht te
gebruiken is te zien aan deze handmolen. Aan de rechter en linker kant
bevindt zich een slinger. Dit exemplaar staat in het openluchtmuseum in Detmold (Dld). |
||
|
|
|||
WindkrachtIn Perzië, het huidige Iran, hadden ze windmolens die er uit zagen als enorme stenen torens. Binnen draaide een verticale as met wieken die een koppel maalstenen aandreef. (geen eigen foto) |
|||
|
 |
||
| De foto rechts is gemaakt in het molenmuseum van Gifhorn (Dld). Dit is een deel van een maquette met oude Perzische molens. | |||
 |
Op
oude schoolplaten getekend door de beroemde Cornelis Jetzes is te zien hoe jarenlang in Nederland met behulp van windkracht
graan werd gemalen.
Helaas zijn de oude Nederlandse schoolplaten uit de mode. Je komt de platen alleen nog tegen in boeken. Wat er op de schoolplaten staat is vandaag de dag nog steeds te zien in de in ons land bewaard gebleven meelmolens. |
||
| De eerste meelmolens in ons land waren standerdmolens. De maalkuip zit bovenin de molen en wordt direct aangedreven door het bovenwiel. |
 |
||
 |
Bij de bovenkruier is er sprake van een koningsspil. Onderaan deze
koningsspil zit het spoorwiel.
Op deze foto, genomen in molen De Bleeke Dood, zijn drie steenspillen met schijflopen te zien die de drie aanwezige maalstenen aandrijven. |
||
|
|
|||
 |
WaterkrachtGraan werd niet alleen gemalen in windmolens. In gebieden met weinig wind en stromende rivieren werden watermolens gebouwd.
|
||
 |
 |
||
| Bijzonder waren de schipmolens.
Deze werden
gebruikt op grote rivieren. De schepen hadden een maalkuip aan boord en waren voorzien van een enorm waterrad. Het voordeel van deze watermolens was dat ze niet afhankelijk waren van de waterstand in de rivieren. Deze schipmolen lag ooit in de Donau en is nu te vinden in het molenmuseum in Gifhorn (Dld) |
 |
||
Ongeacht of er wind of water voor de aandrijving werd gebruikt, het koren wordt gemalen tussen twee maalstenen. Die maalstenen bevinden zich in een maalkuip. De onderste steen ligt stil en de bovenste steen draait rond.
In de maalstenen bevinden zich groeven; het 'scherpsel' of het 'bilsel' genoemd.
Het graan wordt in een opening in het midden van de bovenste steen gestort.
Het meel wordt tussen de stenen vermalen en loopt via de zijkant door een meelpijp naar beneden waar het wordt opgevangen in een zak.
 Halm met graankorrels.
De tekening rechts is een doorsnede van een tarwekorrel. |
 |
|
 |
 |
|
| Schuddebak | Maalkuip (open) | |
 |
Op de maalzolder wordt het meel opgevangen in een zak. | |
|
Veel oude molenstenen worden gebruikt voor versiering. Je kunt er een picknick tafel van maken of zoals hier, de steen gezellig met een bosje nep bloemen en molentjes opnemen in het straatwerk. |
 |
De
geschiedenis van het malen en nog veel meer is te vinden in het boek "Spieren Water
en Wind, 23.000 jaar malen en molens". Voor meer informatie
klik hier >>>
